|
ONLINE UÇUŞ KULLANMA KILAVUZU
IFR ve Navigasyon.
1-IFR uçuş teorisi
2-Otomatik pilot
3-Navigasyon aletleri ve kullanma
I. Navigasyon aletleri
II. Navigasyon aletleri kullanma
• Vor yakalama
• Adf kullanma
• ILS yakalama
4-Yaklaşma usulleri
I.Standart yaklaşma ve ayrılma prosedürleri
II. Yaklaşmanın bölümleri
5- Bekleme usulleri
I. Bekleme usulleri (HOLD)
II. Orbit
IFR ve Navigasyon.
1-IFR uçuş teorisi:
IFR, kısaca aletli uçuş demektir. Tüm uçuş uçakta bulunan aletleri yardımı ile yapılır. Görüşün olmadığı durumlarda yönümüzü bu aletler sayesinde bulur ve icra ederiz. Bulut tavanının 1500 feetin altına düştüğünde veya görüş mesafesinin 5km nin altına düştüğünde IFR uçuş yapılması gerekir. Aynı zamanda normal görüş ve hava şartlarında da IFR uçuş yapılır. IFR uçuş için geçerli bir uçuş planı doldurulur. Aşağıda RVSM ve CVSM olarak IFR uçuş seviyeleri verilmiştir. Türkiye RVSM uçuş seviyelerini kullanır. Sadece VG80 havayolunda LTBA-LTBJ uçuşlarında doğuya çift batıya tekli uçuş seviyeleri kullanılır. Uçuş seviyelerinin doğu ve batı olarak bölünmesine semi-circular cruising level system denir.
Bu sistemde;
Doğuya olan uçuşlara ODD denir (000º - 179º) ve seviyeler e.g. 70, 90, 110, 130, 150, ......250, 270, 290, 310, .... 370, 390, 410 gibidir.
Batuya uçuşlara EVEN denir (180º - 359º) ve seviyeler e.g. 80, 100, 120, 140, ......240, 260, 280, 300, ... 360, 380, 400 gibidir.
2-Otomatik pilot:
Otomatik pilot bir uçağın yön, yüksekli ve hız kontrolünü yapar. Bunun için otomatik pilot bölümünde bu değerleri ayarlamak için kontrol panelleri bulunur. Bu paneller sayesinde istenilen değerler girilir ve otomatik pilotun bu değerleri uçması sağlanır. Aşağıda B747 uçağının temel otomatik pilot panelleri gösterilmektedir. Her uçakta otomatik pilot olmayabilir veya otomatik pilot hız, yön ve yükseklikten hepsini kontrol etmeyebilir. Bu uçağın model ve yapımcısına göre değişiklik gösterir. Otomatik pilotu kullanabilmek için, otomatik pilot tuşu (sistemi çalıştırmak için) seçilmeli, flight director (heading i kontrol etmek için) ve auto trottle (hız kpontrolü için) seçilmeli, ve sonra gerekli değerler panele yazılmalı, en son olarak da kontrol edilecek hız yön ve yükseklik altındaki devreye sokma tuşları seçilecektir. Örnek hız için speed tuşu. LVAN ve VNAV eğer uçakta fmc varsa otomatik pilotun fmc den oluşturulan rotayı uçması için bu tuşlara basılması gerekir.
FMC (Flight management control)
3- Navigasyon aletleri ve kullanma:
I- Navigasyon aletleri:
RADYO PANELI PFD/EADI
GPS
II- Navigasyon aletlerini kullanma:
a)Vor yakalama:
Vor istasyonları kullanarak yapılacak uçuşta ilk önce Nav1 e Vor istasyonunu frekansı yazılır. Örnekte YAA(Yalova) vor un frekansı 117.70 i Nav1 in önce aktif bölümüne, sonra ortadaki tuşa basarak aktif bölüme alıyoruz. Nav 1 i aktif yapmak için ortasındaki siyah kare tuşa basıyoruz. Bundan sonra Resim 2 deki gibi göstergede sol üstte de Vor un ismi (her istasyonda isim ve mesafe bilgileri okunmayabilir, menzil dışında iseniz hiçbir bilgi de okunmayabilir o zman yaklaşmak gerekir) ve mesafesini okuyoruz. Ortadaki pusula üzerinde cdi denilen3 parçadan oluşan ve Vor a olan yönümüzü bulmaya yarayan cdi iğneleri, ortadaki küçük üçgen to/from göstergesi yani TO Vor a doğrumu yoksa FROM Vor dan uzağamı uçtuğumuzu gösterir. Burada uçağın course değeri (Resim 3) ayarlanarak ortadaki 3 parça cdi iğnelerini Course (Resim 3) değeri değiştirilerek hareket ettirilir. İğneler ne zaman düz bir hat olunca( resim 4) ve ortadaki küçük üçgen cdi lerin uçak olan tarafına geldiğinde(üçgen diğer tarafta ise o zaman Vor un tam tersi istikamette uçarız yani FROM posistonu) course daki course değeri bizim o Vor a uçmak için gerekli olan uçuş başı (heading) değerini gösterir. Bu değeri ya otomatik pilotta heading e yazarak yada manuel olarak pusulaya bakarak uçağımızı o yöne doğru uçuruyoruz. Bu şekilde Vor a doğru uçarak yolumuza devam ediyoruz. Bir sonraki Vor için sıradaki Vor un frekansını Nav1 in yedek kısmına yazarak hazırda bekler ve zamanı gelince aynı işlemi 2. istasyon içinde uygularız. Unutulmaması gereken nokta uçak dönüşler sırasında posisyon kaybedeceğinden cdi iğneleri dönüş sırasında düzlük hattı bozulabilir. Bu yüzden dönüş bitinceye kadar iğneler couse değeri ile düzeltilir ve yeni değerler heading e yazılır.
b) Adf kullanma:
Adf, uçakta NDB istasyonlarının frekanslarını yakalar. ADF ile uçmak için NDB nin frekansını ADF e yazıyoruz. Burada örnek olarak YAA NDB sinin 305 olan frekansını kullanıyoruz. Hemen altındaki siyah kare tuşa basarak ADF i aktif ediyoruz. Bundan sonra NDB ye olan yönü aynı bir pusuladan okur gibi Resim 2 de ortada gösterilen mavi çubuk yardımı ile buluyoruz. Çubuğun ok yönü bizim gitmemiz gereken yönü gösterir. Uçağımızın yönünü çevirerek bu yöne doğru uçarız. Çubuk tam karşı istikameti gösterdiğinde NDB ye doğru uçuyoruz demektir.
c) ILS yakalama:
ILS(instrumental landing system) uçağın otomatik pilot kullanarak yere inişini sağlayan sistemdir. İniş sırasında alçalmayı, iniş hattını ortalamayı ve mesafeyi hesaplar, buna görede uçağın gereken menevrasını yaptırır. Bu arada siz sadece hız, flap ve iniş takımları ile beraber iniş hazırlıkları yaparsınız. İsteğe göre son 400-500 feet de manuel kontrole geçerek son teker koyma işlemini yaparsınız.
ILS yakalama içiin önce gerekli kriterlere bakalım. NAV 1 e inilecek pistin ILS frekansını ve course a ILS course değerini bağlamak (resim 1 ve 2), uçakla ILS yakalama mesafesinde olmak (yaklaşık olarak piste 10nm), yön olarak ILS hattına +/- 30 derece açıyla yaklaşmış olmak, yaklaşma mesafesinde meydan ILS chartında belirtilen yükseklikte olmak (yerden yaklaşık 2500-3000 feet) ve yaklaşma süratinde bulunmak. Tüm bunlar hazır olduğunda sizin APP( aproach, yaklaşma) tuşuna basmanız gerekir(Resim 3). App tuşuna eğer kendiniz uçuyor iseniz, yukarıdaki kriterleri hazırladığınızda yada aynı şekilde Atc size ILS yaklaşma serbest dediğinde basarsınız.
Bundan sonra uçak ILS i 1-2 sn ye içinde yakalayacak ve Resim 4 deki cdi iğnelerinden ve Resim 5 deki LLZ( uçağın ILS hattına ortalayan alet) ve Glide slop(Uçağın iniş için gerekli alçalma açısını sağlayan alet) çubuklarından da takip edilerek uçağın hatta girmesi takip edilir. Bu arada heading tuşu LLZ devreye girince otomatik sönecek, ve pist hattına uçağı taşıyacaktır. Aynı şekilde bir süre sonra G/S da devreye girerek altimetre tuşu otomatikmen sönecek (resim 4 ve 5 de sağ taraftaki pembe küçük üçgen tam skalanın ortasından aşağı gelmeye başlayınca sönecektir ve kendini bu orta hatta tutmaya çalışacaktır. Bu hat uygun alçalma açısıdır) ve uçak alçalmaya başlayacaktır. Bu iki unsur uçağın düzgün bir şekilde yere teker koymasını sağlayacaktır. Siz bu arada iniş hazırlıkları yaparak kalan kontrolleri yapacaksınız.
4- Yaklaşma usulleri:
İniş için yapılan yaklaşma 2 çeşittir.
Görerek yaklaşma: Pilotun tamamen fiziki görüşü ile yapılan yaklaşmalar.
Aletli yaklaşma: pilotun alet kullanarak yapılan yaklaşmalar.
Aletli yaklaşmalar ise kendi içinde 3 gruptan oluşur.
1-Precision approach: Hassas yaklaşma. Aletler aracılığı ile 3 boyuttan bilgi alınarak yapılan yaklaşmalar. Diğer bir deyişle ILS yaklaşmalar. Bunlar görüş mesafesine göre Cat I Cat II Cat III olarak 3 çeşittir. Aşağıdaki tabloda görüş mesafesine göre CAT yaklaşma bölümleri gösterilmiştir.
Cat I 200 feet ve daha fazla görüş
Cat II 100 ile 199 feet arası görüş
Cat III 100 feetten az görüş
2-Non precision approach: Hassas olmayan yaklaşma. VOR, VORTAC, NDB, L, LLZ kullanarak yapılan yaklaşmalardır.
3-Circle-to-land: Pisti karşıdan alarak direkt inişin müsait olmadığı durumlarda, manevra yapılarak yapılan yaklaşmalardır.
I- Standart yaklaşma ve ayrılma prosedürleri:
SID (standart instrument departure): Standart aletli kalkış. Her meydanın bir ayrılma rotaları vardır ve bunlar chartlarda belirtilmiştir. Pilot atc kontrolünde SID kullanarak veya direk radar vektör ile ayrılma yapabilir.
STAR (standart terminal arrival route): Standart terminal varış rotası. Her meydanın iniş pistleri için belirli noktalardan geçen yaklaşma rotalarını gösterir. Bunlar meydan chartlarında belirtilmiştir. Pilot ister STAR kullanarak ister radar vektör ile yaklaşma yapabilir.
II- Yaklaşmanın bölümleri:
Varış: Rotadan sonraki ilk yaklaşma noktası.
İlk yaklaşma: Star kullanılmıyorsa pisti karşılamak için kullanılan yaklaşma hattı.
Son yaklaşma: Pisti karşılayan hat.
Pass geçme: Herhangi bir sebepten inişin yapılamaması durumunda inmeden pisti geçmek.
Hold: Pass geçme sonrası yeni bir yaklaşma yapmadan önce yapılan bekleme.
5-Bekleme usulleri:
I-Bekleme usulleri (HOLD):
Hold (bekleme) atc tarafından trafiği ayırmak için kullanılır. Ayrıca pilotlar yaklaşma sırasında herhangi bir sebepten gecikmeye ihtiyaç duyması halinde hold yapabilirler. Hold fazladan yakıt harcaması ve zaman gerektirdiğinden gerekmedikçe yapılmaz. Atc mümkün olduğu kadar yatay veya dikey ayırmalarla trafikleri kontrol ederler. Eğer hold gereken durum söz konusu olduğunda o zaman hold yapılacak noktalar chartlarda belirtildiği gibi veya atcnin belirlediği şekilde yapılması gerekir. Demek istenen hold yaparken giriş ve çıkış uçuş başları, hız sabitlemesi, yükseklik ve hold süresi önceden belirlenir. Bu ya atc tarafından ya da chartlarda belirlenmiş şekilde yapılır. Hold yapılırken hold yapılacak nokta önceden belirlenir. Bu bir intersection. Vor ya da ndb olabilir. Bu noktalar üzerinde yapılacak hold işlemi için hold a giriş ve başlama teknikleri sizin noktaya varış yönünüze göre değişiklik gösterebilir. Buna hold a giriş teknikleri denir. Aşağıda resimlerle geliş yönünüze göre yapılan teknikler gösterilmiştir. Burada şekil üzerinde kesik kesik olan noktalar üzerinden giriş tekniği uygulalanır. Standart hold dönüşleri sağdan yapılır.
Hold yaparken önemli olan noktalara bir göz atalım;
Hold a giriş: Yaklaşma şekline göre yukarıda gösterilen hold yapılacak nokta üzerinde ki başlama noktasına geliş.
Zamanlama: standart hold yaparken zamanlama çok önemlidir. Standart dönüş açışı saniyede 3 derece, inbound leg de gidilecek süre 14000 feet altında 1 dk 14000 feet üzerinde 1.5 dk dır ve outbound leg de aynısıdır.
Inbound leg: Hold noktasına geldikten sonra yapılan ilk dönüşten sonraki hat.
Outbound leg: inbound leg den sonra yapılan dönüşte noktaya doğru olan hat.
Hold dan çıkış: Hold işlemi bittikten sonra bir sonraki noktaya olan uçuş hattı.
II- Orbit:
Orbit yine atc veya pilotların ihtiyaç duymaları halinde yapılan bekleme usullerindendir. Kısaca belirlenmiş bir nokta üzerinde uçağı 360 derece dönüş yaptırarak ( olduğu yerde tam dönüş) başlangıç noktasına dönmektir. Bu şekilde bu işlem sırasında gecikme sağlanmış olur.
|